Porady z łąkarstwa
2017-04-27 11:50:35
Użytki zielone, tj. łąki i pastwiska wieloletnie (trwałe) oraz krótkotrwałe (przemienne) mają duże znaczenie gospodarcze – stanowią podstawowe źródło wysokowartościowych pasz dla zwierząt trawożernych w postaci zielonek, sianokiszonek i siana oraz odgrywają bardzo ważne funkcje przyrodnicze.
 
Trwałe (urozmaicona i bogata florystycznie ruń) i przemienne (ruń składająca się z 2–3 gatunków reprezentowanych przez wyspecjalizowane odmiany) użytki zielone charakteryzują się wysokim potencjałem produkcyjnym. Plonowanie ich zależy przede wszystkim od składu florystycznego (zwłaszcza gatunków dominujących w runi), warunków siedliskowych, nawożenia, sposobów i intensywności użytkowania.
 
Możliwości produkcyjne użytków zielonych
Przy doborze gatunków traw i roślin motylkowatych na użytki zielone w ramach nowych zasiewów lub renowacji zdegradowanych łąk i pastwisk (zbiorowiska opanowane przez trawy małowartościowe i uciążliwe chwasty, o niskich plonach, rozluźnionej darni), należy uwzględnić: trwałość użytku, sposób użytkowania (kośny, pastwiskowy, zmienny), rodzaj gleby, uwilgotnienie, intensywność użytkowania (połączoną z odpowiednim poziomem nawożenia azotem), konkurencyjność poszczególnych gatunków i ich rytm rozwojowy. Właściwy dobór gatunków i odmian do mieszanek decyduje w dużej mierze o produktywności łąki lub pastwiska, okresu ich użytkowania i jakości uzyskiwanej biomasy. Zaleca się stosowanie mieszanek traw z roślinami motylkowatymi, gdyż odznaczają się one większą wartością pokarmową w porównaniu do mieszanek składających się tylko z traw. 



Łąka przemienna.
 
Intensyfikacja produkcji sprzyja oszczędnej gospodarce wodnej roślin
Po okresie zimowym najmniejsze niedobory wody w glebie występują wiosną w kwietniu i maju. Właściwe nawożenie w tych warunkach przy umiarkowanych temperaturach powoduje szybki wzrost traw. Rośliny intensywnie nawożone mogą wówczas wydać wysoki plon od 4,0 do 6,0 t siana z ha przy niskim zużyciu wody na jednostkę masy. Na łące o dobrym zadarnieniu szybsze wykorzystanie wilgoci z profilu glebowego stwarza jednocześnie możliwości magazynowania większych opadów majowych i wykorzystania ich przez rośliny. Na łące o małym zadarnieniu i niskich plonach opady te w znacznej części przesiąkają do głębokich warstw gleby i są tracone dla produkcji roślinnej. W okresie letnim odrost traw na terenach niepodlegających zalewom zależy od opadów i tylko w latach wilgotnych są dobre warunki dla wzrostu roślin. W latach posusznych odrost traw jest wolniejszy, ale po deszczach, nawet krótkotrwałych, nawozy są dobrze wykorzystywane przez rośliny i w rezultacie można uzyskać dość duże plony drugiego pokosu (2,0–4,0 t siana z ha). Jesienny odrost runi jest najmniejszy, często przeznaczany na wypas bydła. W Polsce jest wiele łąk w siedliskach okresowo suchych o niskiej wydajności. Istnieją duże możliwości podniesienia ich produkcyjności przez intensywne nawożenie, poprawę składu botanicznego oraz prawidłowe użytkowanie. 


Łąka trwała.

Konserwacja runi łąkowej
Uzyskanie siana i kiszonek dobrej jakości wymaga przestrzegania zaleceń agrotechnicznych oraz przeprowadzenia konserwacji runi w sposób gwarantujący ograniczenie strat składników pokarmowych. Jednym z warunków uzyskania dobrego siana jest właściwy termin koszenia runi, szczególnie pierwszego wiosennego odrostu, w którym występuje stosunkowo dużo pędów kwiatostanowych, drewniejących w miarę rozwoju, co wpływa na zmniejszenie ilości strawnych składników w paszy. Łąki, z których chcemy zebrać trzy pokosy, powinny być koszone pierwszy raz w fazie pełni kłoszenia (całkowicie widoczne kwiatostany), a łąki bardziej intensywnie użytkowane, tj. czterokośne, zakładane na gruntach ornych (przemienne) – w fazie początku kłoszenia gatunków traw dominujących w runi (trawy w tej fazie rozwojowej przeznaczane są także do zakiszania). 




Opóźnienie terminu koszenia powoduje zmniejszenie zawartości białka ogólnego i zwiększenie ilości włókna surowego w roślinach, ogranicza odrost drugiego pokosu i umożliwia rozsiewanie się chwastów. W większości regionów Polski zbiór pierwszego pokosu przypada na koniec maja, w centralnej części – przed 20 maja. Termin koszenia kolejnych odrostów zależy od szybkości odrastania roślin oraz pogody i zwykle przeprowadzany jest po 6–8 tygodniach w stosunku do poprzedniego pokosu. Trawy wykształcają wówczas mało pędów kwiatowych, więc uzyskana pasza jest bardziej zasobna w białko i sole mineralne. Drugi pokos można zebrać między 5 a 10 lipca, a trzeci od 10 do 20 września. Ostatni pokos powinien być przeprowadzony na co najmniej 40 dni przed wystąpieniem ujemnych temperatur, aby rośliny mogły zgromadzić odpowiednią ilość materiałów zapasowych i składników mineralnych. Ruń łąkową należy kosić na wysokość 5–6 cm (ściernisko pozostaje zielone). Zbyt niskie, powtarzające się koszenie osłabia rośliny (pozbawienie traw dolnych części łodyg, zawierających substancje zapasowe), co ogranicza odrastanie runi i może spowodować wypadanie roślin wrażliwych, zwłaszcza traw wysokich. Zielonka może być wówczas łatwiej zanieczyszczona glebą i różnymi bakteriami w niej zawartymi, które mogą niekorzystnie wpłynąć na proces kiszenia oraz być niebezpieczne dla zdrowia zwierząt. Zbyt wysokie koszenie powoduje natomiast straty plonu. Do koszenia najlepiej wykorzystywać kosiarki rotacyjne ze spulchniaczem lub zgniataczem pokosów z tzw. deflektorem, dzięki czemu masa roślinna jest równomiernie rozłożona na całej szerokości koszenia. Umożliwia to skrócenie czasu suszenia roślin na łące (połamanie i naruszenie powierzchni łodyg ułatwia odparowanie wody z roślin) oraz ogranicza straty. 

Tekst i zdjęcia: dr inż. Barbara Borawska-Jarmułowicz, Wydział Rolnictwa i Biologii SGGW