Bez Pługa / Międzyplony są niezbędne

W celu zachowania prawidłowej struktury gleby ważne jest stosowanie możliwie krótkich przerw w okresach wegetacyjnych między występującymi po sobie roślinami uprawnymi. Gleba pokryta, przerośnięta korzeniami roślinnymi wygląda zazwyczaj lepiej niż ta, mająca odsłoniętą powierzchnię. Dobrym rozwiązaniem jest zatem uprawa międzyplonów. Siew międzyplonów jest również sposobem na realizację zazielenienia a można je wysiewać już od 1 lipca.

 

Międzyplony, zwane też poplonami, to rośliny uprawiane między dwoma plonami głównymi, z przeznaczeniem na zieloną masę, zielonkę, siano, kiszonkę czy na przyoranie jako zielony nawóz. Oprócz zwiększenia produkcji pasz, wpływają na wzbogacenie gleby w substancję organiczną i poprawiają jej stan fitosanitarny. Lista korzyści wynikających z uprawy międzyplonów jest długa, warto zatem właściwie docenić ich znaczenie.
 
Zalety uprawy roślin w międzyplonie:
·         tworzenie i utrzymywanie struktury gruzełkowatej gleby,
·         gromadzenie substancji organicznej (humus),
·         tworzenie i utrzymywanie kanalików korzeniowych,
·         poprawa sprawności gleby, ograniczenie parowania, regulacja temperatury na skutek jej zacieniania,
·         zmniejszanie niebezpieczeństwa ekspansji chwastów,
·         chronienie gleby przed erozją wietrzną i wodną, zmniejszenie niebezpieczeństwa zamulenia,
·         rozwój w glebie pożytecznych drobnoustrojów, wzrost aktywności biologicznej (np. dżdżownice),
·         zmniejszenie przemieszczania się składników pokarmowych (np. azotu),
·         ograniczanie występowania chorób i szkodników (w zależności od gatunku),
 
Dobór roślin
Najlepiej wybierać gatunki, które charakteryzują się krótkim okresem wegetacji, szybkimi wschodami i wzrostem początkowym, mają małe potrzeby wodne w okresie kiełkowania i wschodów, niewielkie wymagania glebowe a ich nasiona są dość tanie. Dobór roślin zależy również od terminu, w jakim je wysiejemy i od sposobu ich wykorzystywania: czy przeznaczymy je na zieloną masę, na zielonkę, siano, kiszonkę czy na przyoranie.
Najwięcej wartości mają poplony z udziałem roślin motylkowych. Gatunki tych roślin współżyjąc z bakteriami brodawkowatymi wiążą wolny azot atmosferyczny, który wykorzystują do budowy swojego organizmu, co skutkuje wzbogaceniem gleby w ten składnik. Zaleca się mieszanie różnych gatunków roślin w celu zniwelowania wpływu zmiennych warunków glebowych i pogodowych.
 
W siewie czystym czy w mieszance
W poplonach ścierniskowych rośliny mogą być uprawiane w siewach czystych lub w mieszankach. Wysiewając mieszanki musimy odpowiednio dobrać rośliny pod kątem ich wymagań glebowych, uprawowych czy sposobu użytkowania. Poza tym gatunki będące komponentem mieszanki powinny mieć zbliżoną długość okresu wegetacji oraz tempo wzrostu i rozwoju. Dobrze, gdy mieszanka składa się z 2–4 roślin. Aby zapewnić równomierny wysiew, gatunki te powinny mieć nasiona o podobnej wielkości. Pożądane jest, by w mieszance dominował gatunek dobrze plonujący w danym rejonie, najlepiej dostosowany do warunków glebowo-klimatycznych i agrotechnicznych.
Wysiewając mieszanki znacznie zmniejszamy ryzyko porażki w uprawie, gdyż niekorzystne warunki dla jednego gatunku mogą być sprzyjające dla pozostałych. Mieszanki lepiej zacieniają glebę, co wpływa na zmniejszenie strat wody. Poza tym uprawa mieszanek przyczynia się do lepszego wykorzystania profilu glebowego oraz zawartych w niej składników pokarmowych.
 
Korzyści wysiewu mieszanek w porównaniu do siewu jednogatunkowego
większe plony biomasy nadziemnej i korzeni,
bardziej różnorodne wydzieliny korzeniowe,
wyższa aktywność mikrobiologiczna i tworzenie humusu,
bardziej efektywne wykorzystanie czynników wzrostu (światło, woda i składniki pokarmowe)
mniejsze ryzyko wylegania (podpieranie roślin sąsiednich),
wzrost różnorodność gatunkowa /bioróżnorodności,
lepsze tłumienie chwastów,
mniejsze ryzyko nieudania się poplonów (niekorzystne warunki dla jednego gatunku mogą być bardziej sprzyjające dla pozostałych).
 
Wsiewki w plon główny
Ciekawym rozwiązaniem jest stosowanie wsiewek międzyplonowych w kukurydzę, zboża czy buraki. Stosowanie wsiewek w obciążające płodozmian rośliny kukurydzy pozwala na poprawę bilansu próchnicy w glebie. Polecane są m.in. mieszanki z życicą trwałą i wielokwiatową czy kostrzewy czerwonej z kostrzewą owczą. Wsiewka nie może być konkurencją dla kukurydzy rosnącej w plonie głównym, dlatego powinno się wysiać, gdy kukurydza ma wysokość do około 30–90 cm. Przy wczesnym wysiewie wsiewki, do 3–4 liści kukurydzy, używa się siewnika rzędowego, wysiewając między rzędami kukurydzy trzy rzędy traw, w odstępach 25 cm od kukurydzy. Przy późnym wysiewie, do stadium 6. liścia, wsiewkę wysiewa się np. za pomocą rozsiewaczy pneumatycznych, ślimakowych rozsiewaczy nawozowych czy rozsiewaczy tarczowych.
Wprowadzenie roślin regenerujących w postaci wsiewek międzyplonowych zalecane jest również w uprawie zbóż. Zmniejszają one ujemne skutki chorób zbożowych poprzez przerwanie ich łańcuchów troficznych, ograniczają zachwaszczenie zbóż, konkurując z występującymi chwastami a poza tym są źródłem substancji organicznej o innym (niż zboża) oddziaływaniu na niektóre agrofagi i aktywność biologiczną gleby. Wybór techniki siewu jak i terminu siewu uzależniony jest od gatunku roślin wysiewanych w mieszance.
Na rynku dostępne są także mieszanki, których stosowanie umożliwia redukcję nicieni w uprawie buraków cukrowych czy ziemniaków. Na przykład różne nicieniobójcze odmiany rzodkwi oleistej pomagają redukować nicienie burakowe (Heterodera schachtii) i Trichodorus, wykazując również odporność na nicienie guzowatości (Meloidogyne).
 
Międzyplony jako obszar proekologiczny
Utrzymanie obszarów proekologicznych (EFA) to jeden z nowych komponentów dopłat bezpośrednich ustalonych przez Komisję Europejską. Po spełnieniu określonych warunków do brakujących obszarów EFA można zaliczyć międzyplony. Za obszary te uznawane są międzyplony lub pokrywa zielona, rozumiane jako wsiewki trawy w uprawę główną lub mieszanki gatunków uprawnych. Do utrzymania odpowiedniej powierzchni proekologicznej zobowiązani są rolnicy, którzy posiadają gospodarstwa powyżej 15 ha (przynajmniej 5 proc. gruntów ornych gospodarstwa musi stanowić obszar proekologiczny). Międzyplony ścierniskowe (jare) muszą być obecne na polu od 15 sierpnia do 15 września, a ozime od 1 października do 15 lutego.
Bardzo ważnym kryterium jest jednak to, że za obszary EFA mogą zostać uznane jedynie te międzyplony, które obsiane zostaną mieszanką składającą się z co najmniej dwóch gatunków roślin. Mieszanki złożone z samych gatunków zbóż nie są uznawane za obszar proekologiczny. Udział głównego składnika w mieszance nie może przekraczać 80% (liczony na powierzchni gruntu albo w mieszance siewnej).
Niestety powierzchnia zaliczana do obszaru proekologicznego stanowi jedynie 30 proc. powierzchni rzeczywistej EFA, czyli 1 ha mieszanki międzyplonowej może być zaliczony jako 0,30 ha EFA.



Rośliny poplonowe wykorzystywane są na zbiór zielonej masy, na zielonkę, siano, kiszonkę lub na przyoranie jako zielony nawóz.



Międzyplony pozostawione na powierzchni pola stwarzają dobre warunki do rozwoju dżdżownic oraz mikroorganizmów glebowych.



W poplonach ścierniskowych rośliny mogą być uprawiane w siewach czystych lub w mieszankach.



Na polach, na których nie uprawia się poplonów często obserwuje się niekorzystny wpływ erozji wodnej i wietrznej na glebę.



Mieszanki międzyplonowe zapewniają większą bioróżnorodność i lepszą penetrację gleby przez korzenie.  Źródło: DSV.
 


 

Małgorzata Powałka